Asuransi


ATSABE----Atu muda moris depende ba ema ida-idak nia desizaun, tanba moris atu sai diak depende fila-fali ba kreatividade badinas atu aprende, dala barak ema balun gosta deit mak hakarak atu soe tempu ba buat ne’ebé mak lafolin maibe iha ema balun sempre aproveita oportunidade hodi aprede nune’e bele atinji nia mehi.

Atu atinji mehi la’ós milagre ne’ebé mosu deit maibe presiza kria planu rasik ba ida-idak nia a’an hodi bele lao tuir, nune’e mehi ne’ebé iha bele realiza iha moris tomak, ita bele foti liafuan balun ne’ebé ema dehan tempu ne’e nudar osan maibe balun dehan tempu nudar jestaun ida, no ida ne’e mak karater ida ne’ebé Mariano da Costa Alves ho naran estimadu “Ameta” kuda iha nia fuan nudar xave ida hodi lao tuir.

Ameta moris iha Ermera, Postu Administrativu Atsabe, suku Malabe, Aldeia Baboelete ne’ebé mak mai husi familia Agrikultura. Ameta la’ós ema ida ne’ebé mak remata ka hasai estudu iha nivel Universidade maibe nia finalize deit estudu iha nivel sekundariu iha tinan 2012, maske nia mehi hakarak atu kontinua ba Universidade hanesan ho nia kolega sira seluk maibe tanba ekonomia família ladún forte halo nia tenke simu rezultadu ne’ebé mak iha. Mehi ne’ebé atu kontinua estudu ba iha banku universidade naben no hela de’it ho mehi.

Ho nune’e atu tulun fali nia aman ne’ebé nudár to’os nain, husi ne’e Ameta buka servisu no konsege servisu nudár Parista, durante servisu Ameta iha hanoin oinsá mak bele hatene lala’ok prepara kafe ba bainaka sira atu hemu. “Parista hanesan ema ne’ebé halo kafé serve ba ema hotu, primeiru ha’u servisu iha tinan 2014 ne’e serbisu iha restorante kafé, iha momentu ne’ebá ha’u aprende buat barak kona-bá Kafé Letefoho ne’e ajuda ha’u, kona-bá oinsá atu koko kafé hatene, oinsá mak bele koko kafé no oinsá mak bele prepara kafé ba bainaka sira atu hemu,” dehan nia ba Jonalista Business Timor (BT) iha lansamentu Kafé iha Munisípiu Ermera Postu Administrativu Atsabe, Suku Malabe, Aldeia Baboeleta, Sexta (10/07).

Ameta informa, iha tinan 2016 hetan oportuidae ba Australia liuhusi programa Sazonál iha Australia hodi ba servisu iha ne’ebá. “Ha’u fila lori osan kuaze $4.500, mai ha’u hola Laptop ida no Motor ida, restu ha’u hola redi no material sira seluk, kafe ne’e ha’u la hola, tanbá familia sira nian kafe, kontinua prodúz familia sira nia kafe, hahú husi ida ne’e mak to’o ohin loron ha’u bele hetan atividade ida ne’e,” dehan nia.

Ameta remata eskola Sekundária iha 2012 no kontinua tuir formasaun hodi aprende lingua iha Sols kuaze tinan ida ho balun, hafoin ida ne’e koko apply serbisu, tanba grasa maromak nian konsege hetan serbisu. “Ha’u nia backround edukasaun nian, ha’u remata de’it Sekundaria, no la kontinua ba universidade, problema tanbá finanseiru husi inan aman lato’o, ha’u lakonsege kontinua ba universidade,” dehan nia

“Primeiru ha’u dehan deit katak, uluk ha’u seribisu hanesan parista iha Kafé Letefoho, iha momentu ne’ebá ha’u hatene, oinsá prosesu kafé nia preparasaun ne’ebé mak diak, husi ida ne’e, ha’u loke ha’u nia hanoin katak, kafé la’os kafé de’it, maibé kafé ne’e iha buat ruma ne’ebé mak iha diferensia, ha’u hanesan joven ida ne’ebé mak foin sa’e, hare’e liu ba joven barak mak laiha hanoin ne’ebé mak atu fila-fali ba to’os hodi hamutuk ho ita nia inan aman sira,” esplika Ameta

Nia esplika, ha’u nia inisiativa ne’e ha’u deside fila-fali ba to’os hamutuk ho komunidade sira, atu bele dezenvolve no hasa’e kafé, hodi nune’e bele hetan presu ne’ebé mak sustentavel ba to’os na’in sira. Husi ida ne’e Ameta foin hanoin katak, ha’u iha kafé Inan Aman no familia sira iha kafé tanbasá mak ha’u labele halo, karik iha esperiensia, ho hanoin inisiativu ida ne’e ha’u deside ha’u nia a’an, ha’u iha hanoin katak iha tinan 2015 no 2016 loron ida ha’u tenki fila ba ha’u nia to’os serbisu hamutuk ho ha’u nia inan aman sira.

Ha’u nia Mehi atu hanesan ne’e, maibé laiha osan ne’ebé mak iha atu implementa iha momentu ne’ebá, maske ha’u serbisu iha Kafe Letefoho iha tinan 2014 to’o 2018, iha tinan 2016 ha’u hetan oportunidade husi Governu Australia kona-bá programa sazonal, ha’u konsege ba serbisu iha Australia. Ameta esplika, konsege ha’u ba servisu iha Australia, durante fulan rua nia laran, hodi ku’u ai-fuan, dalaruma maluk balun hakarak serbisu iha Australia, la’os hanesan ita nia serbisu, tempu serbisu tenki serbisu.

Nia esplika tan, ha’u moris nu’udár agrikultura, inan aman moris ho agrikultura kontenti ho serbisu no aprende buat barak iha momentu ne’ebá, tanbá senti osan ne’e liu fali ita nia a’an kontinua ho serbisu, serbisu iha Australia fulan rua, ha’u konsege hola ne’e inisiu ha’u atu halo ha’u nia negosiu, Laptop ida ho Motor ida, hodi fasilita ha’u atu hala’o ha’u nia serbisu. Tanba ne’e iha tinan 2017 ha’u komesa halo Kafé Pakote ida, primeiru iha hanoin de’it katak, iha tinan 2016 ha’u fila husi Austrália iha tinan 2017 ha’u konsege iha osan oituan labarak, ba hola redi ida, avo mane ida halo makina manual ida ne’e primeiru iha tinan 2017.

Hafoin ida ne’e fó Inan Aman no joven sira, komesa koko kafé ne’ebé mak ha’u prodús, husi ida ne’e mak bele loke ha’u nia hanoin katak, buat ne’ebé mak halo iha diferensia, iha tinan 2018 kafé orgániku Atsabe mós involve iha asosiasaun Kafé Timor nian, momentu ne’ebá ha’u hetan priemeiru lugar kona-bá kualidade Kafé Timor. Ho ida ne’e, parseiru barak mak maluk barak mak mai husi rai liur ba matenek na’in kona-bá Kafé nian no matenek na’in kona-ba merkadu nian, sira buka serbisu hamutuk ho ita, konsege hetan duni ita nia maluk husi Nova-Zelandia nia naran Met.

“Ha’u senti orgullu, tanbá buat ne’ebé mak ha’u halo, la’os ba ha’u nian mesak deit, maibe diak mos ba komunidade sira no diak mos ba nasaun Timor-Leste,” dehan nia. Ameta akresneta liutan katak, agora ema barak mak fó hanoin mai ita, hanesan agora dadauk Embaixada Nova-Zelandia, Austrália, Diresaun Minsiteriu Agrikultura, Banku ANZ no Asosiasaun Kafé Timor, sira mai ne’e siknifika sira fó apoiu, la’os fó osan, maibé sira mai hatudu katak sira ne’e fó suporta ba ita.

Tanbá ne’e, ha’u fiar no kontenti katak, ha’u mós bele sai matadalan ba joven sira ne’ebé agora dadauk halimar hela iha to’os kafé, maibé lahatene oinsá atu uza, ha’u sempre prontu atu bele serbisu no koopera hamutuk ho ema ne’ebé mak iha inisiativa kafé atu dezenvolve. Agora dadauk, traballador mantein iha ne’e hamutuk na’in-2, agora mak atu aumenta tan ba tolu, involve iha Kafetaria iha Dili, hamutuk na’in-4, maibé kona-bá sazonal nian, tinan ida ne’e presiza ema 50 ba 100, tanbá ita iha Sentru Prosezamentu Rua, ita presiza tan ema Sazonal, ba ema ne’ebé mak serbisu iha área kafé tenki 50 too 100.

Nia dehan, traballador na’in rua ne’e matein, ita selu tuir regulamentu governu nian, la’os selu tuir ida ne’e deit, maibé ita selu tuir salariu báziku, maibé ida ne’e depende ba serbisu, hanesan tenpu kafé, ita fó kada fulan ba sira $200 ho mina masa ida fos karon ida atu nune’e bele ajuda sira, wainhira tempu kafé serbisu hanesan normal ita selu tuir estandar ne’ebé mak governu regula. (BT)