Asuransi


DÍLI----Relasiona ho Situasaun rai laran inklui mos impaktu husi Virus Corona ne’ebe ohin loron afeita ba iha ekonomia Global inklui mos nasaun Timor-Leste, tanba durante ne’e iha Timor-Leste mosu impase politika konsege fó impaktu maka’as ba iha dezenvolvimentu Ekonomia nasaun.

Husi impase politika ne’ebe lao iha Timor-Leste konsege hamate mos investimentu balun ne’ebe mak setór privadu sira investe tanba laiha rendimentu ne’ebe diak hodi halo investimentu balun konsege lulun sira nia biti husi Timor-Leste no ikus mai invade tan virus Corona halo rendimentu investimentu rahun liutan no empreza barak mak tenke hakdasak.

Hare husi problema hirak ne’e, liuhusi VIII governu hamosu politika ida ne’ebe hanaran rekoperasaun Ekonomia nasaun ninian, tan ne’e liuhusi seitór privadu sira husu governu katak wainhira hakarak atu rekopera fali ekonomia nasaun laos dalan mak liuhusi apoiu subsidiu hanesan $200 dollar maibe dalan ne’ebe diak mak governu Timor-Leste tenke fasilita jurus ne’ebe ki’ik hodi banku sira fó kréditu ba setór privadu sira bele halo investimentu ne’ebe diak hodi bele rekopera fali ekonomia nasaun ne’ebe ohin loron TL hasoru.

Tuir Prezidente Camara Comersiu Industria Timor-Leste (CCI-TL) Oscar Lima katak nudar setór privadu sente orgullu tebes ho VIII governu nian hodi hamosu politika rekoperasaun Ekonomia TL, tanba setór privadu sira nia hare katak ohin loron Ekonomia TL tama hela iha problema. Tan ne’e ho politika ne’ebe iha, dadaun ne’e CCI-TL simu ona informasaun no CCI-TL konsege halo ona komunikasaun ho Ministru Dr. Rui Gomes ne’ebe lidera Programa Rekoperasaun Ekonomia atu oinsa bele buka dalan hamutuk hodi hare ba ekonomia Timor-Leste.

“Agora ita koalia kona-ba Rekoperasaun Ekonomia ne’ebe agora governu Prepara Hela, ami mos iha ona komunikasaun ho Dr. Rui Gomes rasik no halo enkontru ida ho nia, hodi hato’o saida mak CCI-TL prepara atu hamutuk ho governu hodi oinsa bele halo rekoperasaun fila-fali ekonomia Timor-Leste,” dehan Prezidente CCI-TL Oscar Lima ba BT iha nia knar fatin, Kuarta (10/06).

Nia esplika katak Governu Timor-Leste hakarak atu halo rekoperasaun ekonomia Timor-Leste dalan ne’ebe diak mak governu tenke injekta kapital iha banku hanesan BNCTL ka banku seluk hodi fasilita setór privadu sira ho jurus ne’ebe ki’ik hodi nune’e setór privadu halo investimentu bele rekopera fali ekonomia nasaun ninian. Se wainhira governu la injekta osan mak ekonomia nasaun labele rekopera tanba la fasilita husi governu ba setór privadu sira atu halo investimentu mak ekonomia labele lao.

“Rekoperasaun Ekonomia ita labele Koalia deit kona-ba subsidiu $200 atu fó ba povu ne’e no ida ne’e ita sei la rekopera Ekonomia, maibe agora ita esforsu oinsa mak bele hetan sistema saida mak bele halo hodi rekopera fali ekonomia TL ninia, Tan ne’e atu rekopera ekonomia governu foti osan husi fundu Minarai hodi injekta ba iha BNCTL ka banku sira seluk hodi fasilita kréditu ne’ebe ho nia jurus ki’ik ba setór privadu nomos husu responsabel ba se deit hodi bele fó fali osan ne’ebe iha, hau hanoin dalan ida ne’e diak tebes.

Tan ne’e Oscar Lima fó hanoin ba governu katak se bainhira fó kréditu ba setór privadu sira tenke ho jurus hahú husi porsentu 5 (5%) mai kraik no Bainhira governu fó deit subsidiu ba ita nia empreza sira ladun garantia no la fó responsabilidade ba empreza ne’e rasik. “Kuandu nia nudar emprezáriu nia tenke iha responsabilidade hanesan na’in no wainhira nia kapital la to’o ba foti tan osan iha banku hodi halo investimentu no ikus mai tenke selu fila-fali ba banku nia osan ne’ebe nia ba foti,” katak nia.

Nia afirma katak empreza hotu iha responsabilidade atu selu fali nia obrigasaun ba iha banku Tanba osan ne’ebe nia foti nudar osan Estadu nian no osan povu nian, importante mak governu tenke fó fasilidade no fasilidade ne’ebe iha mak hanesan jurus ne’ebe ki’ik no negosiu sira bele lao fali iha rai laran. Nia informa katak ohin loron setór privadu mesak labele halo buat ida tanba oras ne’e dadaun setór privadu sira barak mak infrenta problema finanseiru atu halo investimentu.

Relasiona ho problema refere BT koko halo konfirmasaun ba iha Governu hanesan Ministru Trata Asuntu Rekoperasaun Ekonomia maibe seidauk hetan komentariu tanba okupadu ho servisu balun. Maibe antese ne’e PM Taur Matan Ruak informa ba S.E Prezidente Repúblika planu Governu nian kona-ba rekuperasaun ekonómika iha enkontru semanal iha loron 4 fulan-Juñu tinan 2020: Sua Exelénsia. Primeiru-Ministru Taur Matan Ruak, hala’o enkontru semanál ho Prezidente Repúblika, Dr. Francisco Guterres Lú Olo, iha Palásiu Prezidente Nicolau Lobato, iha Dili.

Iha enkontru ne’e, Xefe Governu informa kona-ba situasaun jerál país nian inklui mós planu Governu nian kona-ba rekuperasaun ekonómika tanba pandemia surtu COVID-19, ne’ebé implika maka’as ba ekonomia nasaun nian. Liga ba ida-ne’e, Primeiru-Ministru husu asesór ekonomia Prezidente Repúblika nian, Dr. Rui Gomes, atu lidera ekipa ne’e. Aleinde ne’e, informa mós kona-ba prosesu pagamentu subsídiu ba uma-kain ne’ebé, Governu liuhosi MSSI, fó sai ona ofisiálmente iha loron-kuarta ne’e.

“Ohin enkontru semanál nian ho S.E. Prezidente da Repúblika, ha’u ko’alia liuliu asuntu tolu importante. Ida maka kona-ba situasaun jerál país nian kona-ba Seguransa. Ha’u hateten ba S.E katak buat hotu la’o di’ak maske problema ki’ikoan balu ne’ebé akontese. Ba daruak ha’u ko’alia kona-ba planu rekuperasaun ekonómika ne’ebé Governu hanoin atu prepara, no ba ida-ne’e, ha’u halo pedidu ida ba S.E. Prezidente da Repúblika atu autoriza Dr. Rui Gomes hodi lidera ekipa ne’ebé sei aprezenta planu da rekuperasaun ekonómika.

No ba datoluk, ha’u informa ba S.E. Prezidente kona-ba atividade sira ne’ebé agora la’o daudauk kona-ba apoiu ba ita-nia sidadaun sira, medidas sira ne’ebé ita-boot sira rona kleur ona no iha komentáriu barak kona-ba $100. Ha’u hateten ba señór Prezidente Repúblika katak preparativu prontu ona, lansamentu halo ona no iha tempu loron hira tan sira sei halo implementasaun”, Xefe Ezekutivu informa ba jornalista sira hafoin remata enkontru semanal ho Xefe Estadu. Xefe Governu hateten mós katak Xefe Estadu aseita ona atu nia asesór Dr. Rui Gomes bele lidera ekipa rekuperasaun ekonómika ne’ebé Xefe Governu propoin hodi bele aselera prosesu rekuperasaun ekonómika. (BT)