DILI----Tuir relatóriu Trimestral fundu Mina-rai nian iha Timor-Leste ne’ebé determina iha loron 31 fulan Dezembru 2017, Banku Sentral Timor-Leste (BCTL) simu total reseitas ho montante U$44,92 no ida ne’e sei hatudu pasu pozitivu ne’ebé mak boot hosi fundu ne’e rasik.

Tuir vice Governador Banku sentral Timor Leste, Venançio Alves Maria, afirma reseitas ne’ebé mak banku sentral simu ida ne’e hatudu katak pasu ida ne’ebé mak pozetivu ba Timor-Leste nia finanseiru tanba hetan kontribuisaun reseitas hosi fundu sira seluk ne’ebé mak estadu prioridades hanesan fundu Investementu ekonomiku sira balu.

“Fundus Mina nian ne’ebé mak iha relatóriu Trimestral BCTL kuaze mai ho pasu ida ne’ebé mak diak tanba ita kobre hosi investementu ekononia sira balu no mos mina nia rasik kuaze U$44,92 Milloens.”informa vice Governador BCTL, Venançio Alves Maria iha konferénsia imprensa ba lansamentu reseitas fundu Mina-rai trismestre ikus ne’eb’e termina iha Dezenbru 2017, Kuarta (31/01).

Viçe Governador BCTL, Venançio, hatutan mos katak Banku Central Timor-Leste liu hosi lansamentu relatóriu Trimestral fundu minarai Timor-Leste nian ba trimestral ne’ebé termina iha loron 31 dezembru 2017. No relatóriu hatudu katak kapital fundu iha trimestral ikus ne’e mak hamutuk Billiaun U$16,80 kompara ho Billiaun U$16,69 hosi fin trimestral dahuluk.

Viçe esplika, hosi relatóriu ne’ebé mak iha katak ba total reseitas ne’ebé mak simu iha trimestra ne’e hamutuk milliaun U$94, 88 ne’ebé kompostu hosi kontribuisaun kontribuitor sira nian ba fundu hamutuk U$ 44,92, mai hosi mos pagamentu royaliti ne’ebé simu hosi Autoridade Nasioanal petroliu minarais (ANPM) Millaun 49,96.

Nia esplika liu tan, ba rendimentu hosi investementu fundu mina nian hamutuk Milliaun U$365,23 ne’ebé kompostu hosi kupaun no jurus sira ne’ebé simu hamutuk Milliaun U$77,04. Mudansa iha valor merkadu nian U$269,23 inklui mai mos hosi movimentu kambiais hamutuk Milliaun U$18,72 ida ne’e hosi trimester ida ne’e nia laran.

Tanba tuir Viçe Governador BCTL, Venançio Alves Maria, Afirma montante sira ne’e rezulta hosi karteira fundu nian durante trimester ne’e hamutuk pursentu 2,17, maibe enkuandu rendimentu sasukat (benchmark) nian ba petroliu iha 2,04%.

Tuir nia, ba lei fundu mina rai nian espesifika katak iha jestor operasional hosi banku sentral Timor-Leste mak hanesan ajente responsavele ba jestaun operasional ba fundu mina rai nian, no parte ministéiru Finansas mak responsabliza atu establese estratezia investementu tomak konaba fundu ne’e nian.

“Banku Central jere ona petrolíferu besik liu ho pontu referensia iha trimester dala lima nulu dahuluk, diferente entre portfolio no pontu referensia hahu hosi inisiu fundus nian ba pontu baze tolu hosi pursentu 0,03%.”nia hateten. Tanba ne’e ikus liu iha pontu inportante hosi relatóriu trimestral ne’ebé mak dadaun ne’e iha kobre hosi periodu 01 fulan Outobru 2017 to’o loron 31 fulan Dezembru 2017 ne’ebé mai hosi kapital fundus nian total Billiaun U$16.80.

Osan kontadu brutu fundus nian ne’ebé mak tam hosi kontribuisaun contributor sira nian realia (royallties) hamutuk Miliiaun U$ 94,88. Osan kontadu liquid ne’ebé sai hosi fundu durante trimestral ne’e hamutuk Milliaun U$346,88 ida ne’e komostu hosi milliaun U$34,80 transfere ba orsamentu estadu milliaun U$3,08 ne’ebé sura mos hosi kobre kustu hosi jestaun sira nian.

Ba líkidus durante iha trismentre ne’e hamutuk milliaun U$252, mos ba rendimentu portofolu iha periodu ne’e mak pursentu 2,17% kompara ho rendimentu referensia hetan deit pursentu 2,04%. Esplika benansiu. Entretantu hosi parte seluk, Tuir observador Sosiedade sivil hosi Lao Hamutuk, Juvinal Dias fo parabens ba Banku Sentral Timor Leste (BCTL), tanba bele kobre reseitas funfu mina nian ho valor pozetivu tebes.

“Ami hosi sosiedade sivil, inklui ha’u pesoal rasik fo parabens ba BCTL, tanba bele kobre fundus ne’ebé mak ita bele dehan pasu pozetivu.”espresa Jivinal iha preskonfres ne’e. Nia dehan ida ne’e vantajen ida ne’ebé mak diak ba rendimentu ekonomia Timor-Leste, maibe ida ne’e lasiknifika atu buka to’o iha ne’e deit.

Maibe presija buka mos dalan seluk iha area investementu sira seluk atu nune’e nafatin fo valor diak ba fundus ne’ebé mak nia valor bo’ot tiha ona. “ita presija dezenvolve tan buat seluk liu hosi area potensial sira ne’ebé mak ita iha, atu nue’e ita nafatin salva ita nia fundus ne’ebé mak iha no nafatin aumenta ka hasa’e reseitas ne’ebé tuir ita nia hakarak ba futuru ekonomia ita nia nasaun ninian.”tenik nia (BT)