DILI----Setór privadu nasional preokupa ho atividade negosiu ema estranjeiru sira nian ne’ebé ohin loron hahú domina daudaun maibe barak la iha lisensa tanba ne’e la kontribui ba hasa’e reseita estadu kada tinan maibe kontribui maka’as hasai osan ba rai liur.

Prezidente Camara Comercio Industria Timor-Leste (CCI-TL) Oscar Lima preokupa tebes ho situasaun ne’e tanba atividade negosiu ne’ebé estranjeiru sira hala’o barak la iha lisensa no la’o illegal hela hodi la kontribui reseita ba nasaun foun ne’e.

Oscar Lima hatete negosiu ne’ebé la’o ilegal la fó reseita ba estadu maibe kontribui maka’as liu hodi lori sai osan husi nasaun foun ne’e ba nasaun seluk. “Ha’u kolia lolos uianhira atividade ilegal kontinua buras mak sirkulasaun osan tama mai uituan de’it maibe osan sai mak barak, Bainhira laiha lisensa fo impaktu ba ita nia resita ba estadu,”dehan Prezidente Oscar Lima ba BT iha nia knaar fatin Sesta (10/02) hafoin husu nia observasaun ba atividade negosiu ne’ebé la’o iha capital Dili.

Nia esplika maske empreza hirak ne’e mai kompete ho emprezariu rai laran maibe la hakruk no kumpri lei ne’ebé mak Governu vigora ona iha pais hodi kontinua halo atividade ilegal iha Timor-Leste. “Rajaun tanba sira mai hodi kompete ho emprezariu sira iha rai laran no timoroan sira selu impostu maibe sira la selu impostu ba governu no estadu, inklui mos sira mai atu oho fali timoroan sira ne’ebé mak laiha kapasidade hodi halo investimentu ne’ebé husi ki’ik,”Preokupa Oscar Lima.

Nia dehan uainhira ema se de’it hakarak loke kualker tipu atividade negosiu iha Timor- Leste tenke iha lisensa no uainhira laiha lisensa governu tenke tau atensaun tanba ida ne’e fó impaktu boot ba Timor-Leste nia ekonomia. “Ita hare atividade komersiu ne’ebé laiha lisensa tuir loloos tenke ba halo nune’e iha lisensa, ha’u husu ba ita nia maun alin Xina sira barak mak iha lisensa no balun laiha lisensa no ema barak mak hatete barak mak laiha lisensa maibe ida ne’e kave ba governu no governu tenke buka hatene nia rajaun tanba sa laiha lisensa,”Oscar Lima preokupa.

Tuir nia atividade negosiu ne’ebé la iha lisensa sei kontribui maka’as atu hafarku ekonomia nasaun nian iha futuru tnab ne’e importante tebes governu atu tau atensaun ho seriu. Nia mos afirma katak liu husi atividade ne’ebé estrajeiru sira halo la’os de’it fo impaktu ba reseitas estadu maibe mos fo impaktu ba povu sira tanba sira mai halo atividade ilegal maibe ho folin sasan baratu hodi taka dalan timoroan sira ne’ebé halo negosiu.

Tan ne’e nia husu ba komponente hotu-hotu ne’ebé iha ligasaun ho lisensa sira ne’e hodi hare oinsa mak labele fo impaktu negativu ba TL nia emprezariu sira. “Ida ne’e mak ami husu no sira hotu-hotu tenke iha matan moris , haree buat ruma lalos karik tenke tun hodi haree no uainhira laiha lisensa tenke taka, atu se de’it tenke hakruk ba lei iha rai ida ne’e nian,” dehan nia.

Iha fatin ketak emprezariu timoroan, Julio Alfaro hateten nia parte tauk ho realidade ne’eb’e ohin loron iha tanba Xines sira tama mai nasaun foun ne’e ho lalais no nein iha kontrolu. Julio preokupa mós ho Xineza sira nia movimentu ne’eb’e la’o lais tebes tanba konsege tama to’o iha area rural sira. “Tuir ha’u nia hare karik ha’u bele sala iha tinan 30 ka 20 tan ekonomia ita nia rai laran Xina sira mak kontrola no ha’u tauk ho prezensa Xina nian,”dehan Julio Alfaro ba BT iha Hotel Timor Kuarta (09/02).

Nia dehan bainhira Xina domina iha ekonomia sei bele mós domina iha politika tanba ne’e husu governu presiza halo kontrolu ho masimu ba iha atividade Xina ne’ebé mak la’o iha Timor-Leste. Nia deskunfia maioria atividade barak mak sidadaun Xina sira halo ho ilegalmente iha Timor-Leste tanba la iha lisensa. Entretantu tuir informasaun balun ne’ebé BT hetan ohin loron empreza internasional balun liu liu husi Xina hahu loke jogu Kasino no hetan rendimentu boot maibe la selu taxa ba estadu tanba deskofis la iha lisensa. (BT)