DILI----Ministru  Estadu Kordenador ba Asuntu Ekonomia Estanislau  da Silva, sesta  semana liuba sorumutu ho Vise Ministru Obrtas Publika Transporte Telekomunikasaun Inacio Moreira hodi diskute problema Timor-Telecom. Nia hatete agora dadaun kompania Timor Telekom ne’ebe durante ne’e  ajuda Timor-Leste iha tinan barak nia laran  liu husi servisu rede telekomunikasaun diskuti ona ho membru governu  fa’an sira nia saham ba nasaun kompania Brazil ne’e ho naran OICA.

Iha intervista ho jornalista BT, Ministru Estadu Koordenador asuntu ekonomia Estanislau hatete agora kompania Timor Telekom  halo deklarasaun ida mai governu Timor-Leste tanba situasaun ne’ebe Timor Telekom infrenta fa’an tiha sira nia saham ba kompania Brasil OICA atu nune rekoñese husi governu kompania ne’ebe sira fa’an saham refere iha nasaun Timo-Leste.

Nia dehan agora kompania OICA mos hanoin oinsa mak fa’an sira nia asaoens konaba Timor-Telekom fo ona pasu ba governu Timor-Leste ohin loron simu ona servisu parte balu. Governu bele lao hamutuk tanba hare kestaun ida ne’e governu  Timor-Leste hetan positivu durante servisu hamutuk ho kompania Timor Telekom agora ba oin ita hare servisu kompania OICA ne’ebe sosa ona saham iha kompania Timor Telekom. Sorumutu ne’e oinsa mak governu buka medidas atu foti asoens balu husi kompania ne’ebe sosa ona saham iha kompania Timor Telekom.

Governu Timor-Leste persiza tebes atu halo avaliasaun  maibe importante mak atu kontrola ou monitorizasaun ba kualker kompania  sira ne’ebe mak investe ou rai saham iha nasaun Timor- Leste atu nune prosesu rede telekomunikasaun lao normal iha teritoriu laran tomak. Estanislau hatete atu oinsa mak fokus ba kompania Timor Telekom hodi kontribui estadu Timor-Leste hanesan mos estadu liberaliza ona atu nune ema husi nasaun liur mos bele mai hola ou kompras tanba Timor–Leste investimentu iha kompania Timor-Telekom nomos TELKOMCEL investimentu estadu ninian.

Ministru ne’e dehan agora kompania sira hanesanTimor Telekom, Telkomcel no kompania Telemor parte investimentu estadu Timor-Leste hodi garantia futuru nasaun,tanba ne’e estadu Timor-Leste mos hanoin ba area importante hanesan telekomunikasaun atu labele fo impaktu ba seguransa nasional iha nasaun Timor-Leste no estadu mos hare atu analisis kestaun hirak ne’e. Persiza mos governu hare asuntu importante ne’e lais atu nune labele komplikadu ou bele mos ninian implikasoens ba seguransa  iha nasaun foun ne’e maibe espesialmente mak oinsa manan nafatin investimentu ne’ebe iha kompania sira hotu ne’e hanesan prioridade no garantia iha nasaun Timor-Leste atu nune prosesu ne’e lao susesu diak liu iha futuru mai.

Entretantu Vise Reitor Universidade Nasional Oriental Timor-Lorosa’e (UNITAL) Ricardo hatete kompania Timor Telekom ho Governu Timor-Leste antes fa’an saham tenki iha imparsialidade atu nune labele mosu konfuzaun tanba Timor-Leste mos iha nia potensia barak hodi garantia rede telekomunikasaun iha kualker tempu. Ba jornalista Bussines Timor, segunda (02/03) hatete nudar ema akademiku fo hanoin ba  kompania Timor Telekom ho Governu Timor-Leste persiza halo tuir akordu ne’ebe iha tinan kotuk hetan ona no hare regulamentu ne’e tanba entidades hotu iha direitu atu kritika no fo rekomendasaun hodi fo imparsialidade garantia iha futuru.

“Hau apresia agora publika hatene ona estadu Timor-Leste iha planu atu sosa saham ne’ebe kompania timor telekom diskuti ona ho ministeriu kordenador asuntus ekonomia no agrikultura peskas importante tebes governu hodi planu positivu maibe lideransa sira tenki kopera malu  ho kompania Timor Telekom atu hetan solusaun, espera katak Timor-Leste mos bele,” nia dehan. Tuir nia uluk kompania Timor Telekom asina memorandu balu ho Estadu Timor-Leste agora ita hare fali kompania Timor Telekom atu fa’an saham ne’e kompetensia kompania refere, importante mak Estadu Timor-Leste akordu tiha ona atu nune labele konfundi entidades tomak iha nasaun ne’e.

Importante mos persiza atu hatene konaba kompania Timor Telekom mosu iha Timor-Leste ate to’o ohin loron sira nia kompania refere ho ninian pursentu hira tanba ate ohin loron kompania refere iha planu atu fa’an saham, kestaun ne’e persiza identifika no husu tuir  atu nune labele mosu problema depois de intrega tiha ba kompania seluk no gogernu Timor-leste  tenki kontinua servisu maka’as nafatin sekarik saham refere tau iha Estadu Timor-Leste. “Tanba ita hare kompania Timor telekom primeira impreza iha nasaun Timor-Leste halo duni servisu no halo duni kna’ar tuir sira nia planu iha nasaun foun ne’e konaba rede telekomunikasaun persija governu Timor-Leste halo aprosimasaun servisu, li-liu konaba rede telekomunikasaun ne’e hanesan kestaun ida aselera no hodi garantia nafatin iha futuru,”dehan nia.

Nia dehan agora estadu Timor-Leste bele diskuti saham ne’ebe kompania Timor Telekom atu fa’an. Timor-Leste mak hanesan padraun ba saham refere tanba antes ne’e iha akordu nanis no antes kompania Timor Telekom hamrik iha nasaun Timor-leste  persiza hatene lideransa keta haluha tenki honestidade atu nune prosesu rede telekomunikasaun susesu diak liu tan no la fo impaktu aat ba povu iha nasaun ne’e. 

“Hakarak dehan sekarik kompania Timor-telekom fa’an fali ba kompania sira seluk ne’e hanesan kompetensia estadu Timor-leste no kompania Timor telekom tenki diskuti ne’ebe klean antes atu intrega saham ba kompania sira seluk ne’e persija identifika didiak no buka solusaun ne’ebe positivu hodi preprasaun perkupasaun konaba saham ne’ebe governu Timor-Leste diskuti ona iha tinan ne’e,”nia dehan. Kestaun konaba finaseiru ka admistrasaun ne’e laos preokupasaun Estadu Timor-Leste nian. Tuir nia, importante mak oinsa atu hetan benefisiu hodi garantia soberanu nasaun Timor-Leste tanba saham ne’ebe rai hela atu nune kompania ne’e bele foti desizaun ne’ebe klaru atu sosa ou fa’an fila fali ba kompania sira seluk ne’ebe persiza sai fali empreza problema ne’e kompentensia instituisaun relevante mak hatene klean. 

Eldino Mario Freitas estudante husi fakuldade direitu departamentu konstitusional hatete katak, nudar estudante apresia tebes agora dadaun governu Timor-leste diskuti ona ho kompania Timor Telekom konaba saham ne’ebe investe iha nasaun Timor-Leste maibe esperansa saham refere governu Timor-leste foti medidas ruma atu nune saham kompania Timor telekom nian Timor-Leste mak sai nain kompania iha futuru. Eldino hatete sekarik saham ne’e Timor-Leste mak kontrola duni entau persiza jestaun diak no servisu iha imparsialidade atu nune garantia prosesu ne’e lao nafatin tanba rede telekomunikasaun mak save informasaun ba area ne’ebe distansia dook ou area ne’ebe ita la hakbesik. (BT)