DÍLI----Relasiona ho problema ne’ebe mak foin lalais akontese kona ba aviaun Air Lines Sriwijaya ne’ebe konsege hetan insedente governu Timor-Leste sei fo opsaun rua nune’e hadia jestaun aviaun nia kondisaun atu labele akontese tan iha futuru.

Maske la hetan asidente maibe konsege hetan isidente tan ne’e governu fo opsaun oinsa mak bele hadia nia atendimentu ba publiku atu nune’e labele fo risku ba iha pasajeiru sira nia vida liu-liu kona ba salavasaun vida pasajeirus nian.

“Governu nia opsaun mak ne’e, sé karik sira lakonsege kria jestaun hodi hadia kondisaun aviaun, mak governu sei iha alternativa rua, troka Air Lines foun ho naran seluk no hapara sira nia aktividade operasaun,” dehan José Agustinho ba jornalista sira iha ninia knar fatin Kaikoli Tersa (08/01/2019).

Tan ne’e Air Lines foun ne’ebé mak sei marka prezensa iha TL nia tenke tuir prosedimentu legal no normal nune’e kumpri regra ne’ebé mak vigora iha nasaun ida ne’e. “Ita nia sentidu mak ne’e oinsa mak Aviaun atu labele fó risku no movimentasaun Transporte Aero nian tenke garante no fó siguransa ba pasajeirus sira,” tenik nia.

Nia esplika katak tuir informasaun ne’ebé rekolla husi kanal operadores Air Lines Sriwijaya nia katak, aviaun iha loron Segunda oras 2.00 lokraik lakonsege tun (landing) iha Aeroportu Internasionál Nicolao Lobato Komoro, tanba iha razaun téknika Aviaun nia liras loke ladiak.

“Ha’u hanoin akontesimentu Sriwijaya ida ne’e ba dala rua, ida primeiru ita husu ba operadorea Air Lines atu hadia ninia jestaun Aviaun, katak Aviaun ne’ebé mai halo atendimentu ba Transporte aero nian tenke ho kondisaun di’ak nune’e labele fó risku ba pasajeirus nia vida, ho hanoin hirak ne’e mak sira la konsege hadia jestaun, núdar Governu tenke fó opsaun,” nia ko’alia.

Governante ne’e informa, oras dadaun ekipa tékniku husi Ministériu Transporte Telekomunikasaun nian halao hela prosesu investigasaun oinsa atu hatene lolos razaun saida mak Aviaun hetan problema hodi la konsege tun. Enkuantu prosesu investigasaun ne’e parte Asosiasaun Civil Timor-Leste (ACTL) sei lao hela oinsa para halo investigasaun nune’e hetan informasaun ida ne’ebé akurat.

“Ita hotu hatene Aviaun refere akontese liu ona loron ida, maibé Pilotu seidauk mai hato’o informa kona-ba razaun saida mak impede Aviaun labele tun, maibé informasaun husi parte balun nia tama, tanba sira informasaun katak, Aviaun labele landing tanba Aviaun nia liras labele loke nune’e ita nia Pilotu hola desijaun aviaun ba tun fali iha Makasar,” nia informa.

Ho insidente ne’e Pasajeiru Aviaun Sriwijaya ho Marka PK-CTL ne’ebe tula pasajeirus hamutuk Atus ida resin husi Bali mai Dili konsege atu hetan asidente iha Aeroportu Internasionál Nicolau Lobato Komoro Dili, kauza husi aviaun nia liras ne’ebe la konsege loke luan atu bele tun.

Tan ne’e Pasajeirus Clara Fereira, sente tristi no tauk tanba akontesimentu Aviaun Sriwijaya husi Bali mai Dili haleu atu tun iha Aeroportu maibé lakonsege tun tanba Aviaun labele loke liras nune’e hodi tun ba rai.

“Ami sente trauma tebes, tanba Aviaun haleu dala ida husi area Kristu Rei nian mai atu tun ona iha ita nia aeroportu maibé lakonsege aviaun semo sae fila-fali, Aviaun haleu to’o dala ha’at maibé la konsege tun,”dehan nia ho tanis hafoin tun husi Aviaun Sriwijaya ho Sapa Matrikula PK-CMT iha Aeroportu Internasionál Nicolau Lobato Komoro Segunda, (07/01/2019).

Nia haktuir Aviaun labele tun tanba Aviaun nia liras labele loke no kondisaun Pista Aeroportu nian klot halo Aviaun labele tun no tenke ba fali Makasar (Indonesia).

“Ami haleu dala haat, hahú husi primeiru pilotu hit fali Aviaun hodi haleu ba área Ataoru nian depois koko fila-fali mai atu kontinua tun maibé labele nafatin, no kapitaun informa fali ba ami pasajeirus sira hotu katak ita labele tun tanba kondisaun Aeroportu, ita tenke ba buka Aeroportu ne’ebé boot nune’e Aviaun bele tun, livre,” nia haktuir.

Enkuantu Aviaun refere haleu ba dala ha’at la konsege tun Pilotu foti desizaun semo liu ba iha Makasar, tanba iha ne’eba mak Aeroportu luan. Tanba ne’e hanesan Pasajeirus sujere ba Governu liliu Ministériu kompetente atu loke Aeroportu ne’e halo luan, tanba hare ba realidade Aeroportu Internasionál Nicolao Lobato ki’ik nune’e mós klot.

Iha fatin hanesan Pasajeirus Mario António Lopes, hatutan hanesan Pasajeirus Timor-oan sente triste, tanba primeira ves sa’e viaun Sriwijaya atu hetan akontesimentu iha nasaun TL rasik. “Ami sae Aviaun ne’e ami la hatene katak atu hetan asidente, maibé bainhira ami to’o ona iha ita nia Aeroportu Aviaun atu tun, simu fali informasaun husi Kapitaun katak Aviaun iha problema tékniku,”dehan nia.

Pasajeirus ne’e haktuir Aviaun haleu ba dala tolu, Aviaun semo ás ona atu tama ba minitu 10 hanesan ne’e kapitaun avizu tan dehan agora Aviaun labele tun, maibé Aviaun tenke ba tun fali iha Aeroportu Makasar. “Pasajeirus hotu iha Aviaun laran sente pániku hotu tanba ho kestaun Aeroportu nian, maibé antes Aviaun atu semo ba Makasar ami pasajeirus hotu husu ba Pilotu duke ita ba Makasar di’ak liu ba tun iha Atambua, maibé tanba ho razaun kapitaun nian dehan Aeroportu kiik entaun kapitaun foti desizaun tenke ba tun iha Makasar,” tenik nia.

Nia haktuir tan Aviaun refere depois ba tun iha Makasar nia tun ho neneik no Aviaun tun ho normal, maibé antes ne’e Aviaun refere inkomoda uituan ho minute tolu hanesan ne’e foin Aviaun nia roda tun kona rai iha Aeroportu komunidade sira kontente no basa liman.

“Ami to’o iha Aeroportu Sultan Hasan Hudin, ema hotu basa liman hodi simu ami no sira dehan Grasa de Deus imi hotu diak,” nia koa’lia.
Nia informa Aviaun Sriwijaya primeiru ne’ebé mak tula pasajeirus mai hodi hetan problema ne’e mak Aviaun ho sama Matrikula PK- CTL, enkuantu Aviaun refere troka fila-fali ba Aviaun Sriwijaya maibé ho sapa Matrikula diferente mak PK-CMT.

Hatan ba preokupasaun hirak ne’e, iha fatin hanesan, Prezidente Autoridade Navigasaun Aero Timor-Leste (ANATL)–EP, Romaldo António Soares da Silva, hatete Aviaun Sriwijaya nia husi Bali Indonézia mai Dili tun ka landing, tanba iha problema tékniku uituan no Aviaun refere konsege fila ba tun iha Aeroportu Hasan Hudi Makasar Indonézia.

“Aviaun iha oras lokraik ba tun iha Makasar no iha tuku 06:00 lokraik sei mai tun fali iha Aeroportu Internasionál Nicolao Lobato Komoro, maibé Aviaun Sriwijaya seluk ho sapa matrikula seluk mak sei tula fali pasajeirus sira mai Dili, ita espera katak, pasajeirus sira nia viajen bele di’ak hotu,”dehan nia.

Prezidente ANATL, esplika akontesimentu ne’e kauza husi Aviaun nia liras, hanesan ema kuandu sae Aviaun depois tun Aviaun nia liras sorin, ba sorin tenke nakloke maksimal nune’e bele tahan anin hodi tun. Tanba ne’e Aviaun nia kondisaun liras loke la maksimal, pilotu foti desizaun hodi desidi Aviaun semo haleu de’it iha Aeroportu nian depois fila-fali ba Makasar, Aviaun ba ona iha Kupang mas labele nafatin, tanba Aeroportu nia Pista ne’e badak hanesan mós iha Aeroportu iha TL nian.

“Ha’u atu dehan dei’t la iha problema ida mak seriu, maibé ida ne’e tenki ál Aviaun kuandu tun maibé ita nia pista Aerportu badak Aviaun labele tun no Aviaun ba tun fali iha fatin seluk tanba ema nia Aeroportu Pista no naruk inklui mós luan,” tenik nia. Nia hatete, problema ida ne’e la fó ameasa ba pasajeirus sira nia vida, sé bainhira Pista iha Aeroportu Internasionál Nikolau Lobato nia naruk Aviaun bele tun.

Nia informa tan katak Aviaun Sriwijaya tula pasajeirus hamutuk atus ida resin, husi atus ida ne’e maioria ema estranjéirus no Timor-oan nain 10. Alende ne’e mos Prezidente Asosiasaun Aviasaun Civil Timor Leste (AACTL) Rosa Ximenes rekuinese katak aviau sriwijaya hetan problema la konsege tun iha aeroportu Internasional Nicolao Lobato tanba problema aviasaun nia liras.

Tan ne’e Parte AACTL oras ne’e halao hela prosesu kona ba problema refere maibe problema refere informa ona ba Manager Sriwijaya rasik. “Akontesimentu ne’ebe mak iha agora prosesu la’o hela tanba wainhira insidente ne’e mosu hau fo informasaun direita ba maneger sriwijaya nune’e sira hatudu dokumentus iha oras ne’ebe akontesementu ne’e kedan, hau hasai fali karta oral ida direita troka aviaun ida mai husi makasar Indonesia mai fali Dili atu nune’e bele assegura passageiru ne’ebe mak ho aviaun la konsege tun iha Dili hodi nune’e bele koloka sira mai no konsege sira to’o duni iha Dili,” katak nian.

Rosa dehan ho problema ne’ebe iha AACTL kontinua servisu makas hodi bele fo garantia ba potu Timor-Leste. “Hau hanesan presidente AACTL hau toma konta ba aviasaun sivil atu fo hanoin katak insidente ne’e iha laos dehan laiha maibe iha tanba ita la espera katak buat ne’e la akontese maibe sempre iha akontese duni,” klarifika nian.

Relasiona problema refere Prezidente AACTL direitamente koloka ekipa tekniku ba aeropostu hodi halo levantamentu no survey ba problema refere. Alende ne’e Xefe tekniku AACTL hatutan katak insidente ne’ebe mak akontese ba aviaun ho marka B737-800 ho no PK-CLT. Insidente ne’ebe mak akontese iha tekniku biasa bolu dehan Digital problem ne’ebe kategoria ba iha Insidente laos asidente.

“Bazeia ba informasaun no klarifikamente direita ne’e husi aviaun ne’ebe mak hetan insidente ne’e tula pasajeirus hamutuk na’in 106 no aumenta tan captain gropu sira na’in 11 ne’e sira to’o duni maibe teknikamente sira iha failansu duni iha ninia FLAPS tanba sira dehan iha nia flaps ne’e labele standed duni I kondisaun logista ne’ebe badak entaun nia labele tun sei wainhira nia liras la loke atu tanba ne’e aviaun ne’e foti desizaun ducker fali, buka fali makasar mak foin bele tun iha neba entaun tanba atu ba fali Kupang ladiak tanba sira nia besi iha makasar mak iha entaun sira tenke sikula lalais ba fali makasar duni atu bele fasil ba sira atu bele iha emergensia ruma bele responde lalais sira,” dehan nian. (BT)