DÍLI----Povu Timor-Leste maioria moris nudár agrikultura no durante tinan 17 hetan indepedensia maibe to’o ohin loron ekonomia povu kontinua moris izoladu tanba produsaun iha rai laran menus no ki’ik tebes nune’e, kontribui ba osan ne’ebe iha suli sai hotu ba rai li’ur.

Tuir observasaun Dosente Fakuldade Siensia no Politika iha Universidade Nasional Timor-Leste (UNTL) Julio Aparicio katak kreximentu ekonomia povu Timor-Leste kontinua moris iha izoladu tanba sirkulasaun osan barak liu ba iha rai li’ur.

“Komesa husi tinan 2015 tesik mai iha ona produsaun lokal, tama ba supermerkadu, maibe ki’ik oan tebes katak ita nia ekonomia ne’e la’o neineik loos no komunidade barak mak sei moris iha mukit nia laran, ita dependente ba importasaun husi produtu importasaun,” dehan Julio Aparício ba Jornalista Bussines Timor iha nia knaar fatin, Kaikoli Dili, Tersa-Feira (23/09/2019).

Nia esplika katak durante ne’e Timor-Leste nudár nasaun ne’ebé maioria moris nudár agrikultura maibe haree ba iha presu produtu lokal kontinua ass tanba menus produsaun iha rai laran hodi halo nasaun kontinua depedensia ba iha produtu importasaun. “Ita iha Timor iha foos rai, foos rai nain folin karun liu fali foos importasaun, ne’e hatudu katak la iha balansu ne’ebé diak, ne’ebé osan ne’e ema lori ba rai li’ur ne’ebé ita nia sirkulasaun orsamentu iha rai laran ne’e la iha, maske iha sira dehan rendimentu ne’e diak.’’ Afirma nia.

Julio Aparício hateten ekonomia iha rai laran sukat ka kompara ho rai seluk, TL nia ekonomia pior tanba importansaun makaas no produsaun lokal mos menus hodi halo sirkulasaun moeda iha rai laran menus no barak liu suli ba rai liur. Nia klarifika katak maske Timor-Leste nudár nasaun ida maibe hare fila fali ba atividade negosiu barak liu domina husi Xina halo komparasaun ho timoroan sira rasik.

“Iha realidade ba povu ne’e la iha, tanba ne’e ekonomia la’o neineik loos alende ne’e ema husi Xina mak domina iha Dili laran, no iha supermerkadu hotu-hotu no ema timor ne’e ida rua deit,” katak nia. Nia mos kestiona kona-ba setór privadu rai laran tanba durante ne’e laiha jestaun ne’ebé diak hodi oinsá bele halo investimentu iha Timor-Leste hodi sata netik produtu importasaun ne’ebé ohin loron kontinua okupa iha merkadu rai laran.

“Ekonomia ne’e tan deit kondisaun rai riku iha Timor ema hotu-hotu defende sira nia moris, kuandu kompara ho nasaun seluk mos tuir lolos ekonomia la’o neineik loos, tanba emprezariu barak mak sai debe dor, ne’e katak ita nia ekonomia la’o la diak,” katak nia. (BT)